نقش فناوری‌های نوین شناختی و هوش مصنوعی در تغییر نگرش

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 گروه فلسفه علم و فناوری، مرکز بین المللی اخلاق علوم (IZEW)، دانشگاه توبینگن، آلمان.

3 گروه تاریخ علم و تمدن، پژوهشکده تاریخ و فلسفه علم، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.

10.22091/jmt.2026.13597.1006

چکیده

فناوری‌های شناختی به‌عنوان ابزارهای نوین، از طریق تحلیل داده‌ها و ارائه اطلاعات شخصی‌سازی شده، توان بالقوه‌ای در تأثیرگذاری بر شکل‌گیری نگرش‌ها و تغییر رفتار انسان‌ها دارند. هدف این پژوهش بررسی چگونگی تأثیر این فناوری‌ها بر تغییر نگرش از طریق  سازوکارهای شناختی همچون اقناع، انگیزش، شکل‌دهی طرحواره‌های شناختی و تلنگر است. به این منظور،  پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی، به بررسی فناوری‌های هوش مصنوعی و نسبت آن‌ها با قوای شناختی انسان می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که فناوری‌های شناختی با به کارگیری راهبردهای اقناعی، انگیزشی و تلنگری، و نیز با استفاده از الگوهای خلق ارزش، قادرند انتخاب‌ها و ترجیحات افراد را تحت تأثیر قرار ‌دهند. به کارگیری این فناوری‌ها به‌عنوان ابزارهایی برای انتقال اطلاعات، ارائه بازخورد و تجسم‌ همدلی، می‌تواند فرآیندهای تحول‌شناختی و رفتاری افراد را تسهیل کند. در مجموع، به نظر می‌رسد کاربرد فناوری‌های شناختی در تغییر نگرش و طراحی رفتار، و تحلیل آن‌ها از منظر‌های مختلف نظری و عملی، نقش مهمی در تحولات اجتماعی و فرآیندهای تصمیم‌گیری ایفا می‌کند. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که حکمرانی اجتماعی فعالانه و مسئولانه در بهره‌برداری از این فناوری‌های نوین، ضرورتی انکارناپذیر است.

کلیدواژه‌ها

مراجع

Bachrach, C. A., & Morgan, S. P. (2013). A cognitive-social model of fertility intentions. Population and Development Review, 39(3), 459–485.
Dang, L. M., Wang, H., Li, Y., & Nguyen, T. (2021). Explainable artificial intelligence: A comprehensive review. Artificial Intelligence Review, 55, 1–33. https://doi.org/10.1007/s10462-021-10088-y
Davenport, T., Guha, A., Grewal, D., & Bressgott, T. (2020). How artificial intelligence will change the future of marketing. Journal of the Academy of Marketing Science, 48, 24–42. https://doi.org/10.1007/s11747-019-00696-0
Delgrande, J., Lang, J., Rott, H., & Tallon, J.-M. (2005). Belief change: Perspectives from artificial intelligence. Begegnungs- und Forschungszentrum für Informatik.
Dragoni, M., Donadello, I., & Eccher, C. (2020). Explainable AI meets persuasiveness: Translating reasoning results into behavioral change advice. Artificial Intelligence in Medicine, 105, 101856. https://doi.org/10.1016/j.artmed.2020.101856
Grönroos, C. (2011). Value co-creation in service logic: A critical analysis. Marketing Theory, 11(3), 279–301. https://doi.org/10.1177/1470593111408177
Martinengo, L., Jabir, A. I., Goh, W. W. T., Lo, N. Y. W., Ho, M.-H. R., Kowatsch, T., Atun, R., Michie, S., & Tudor Car, L. (2022). Conversational agents in health care: Scoping review of their behavior change techniques and underpinning theory. Journal of Medical Internet Research, 24(10), e31471. https://doi.org/10.2196/31471
Mele, C., Russo Spena, T., Kaartemo, V., & Marzullo, M. L. (2021). Smart nudging: How cognitive technologies enable choice architectures for value co-creation. Journal of Business Research, 129, 949–960. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2020.09.004
Rachlin, H. (2015). Choice architecture: A review of Why nudge? The politics of libertarian paternalism. Journal of the Experimental Analysis of Behavior, 104(1), 10–14. https://doi.org/10.1002/jeab.163
Song, Y., Qin, Z., Kang, T., & Jin, Y. (2019). Robot helps when robot fits: Examining the role of baby robots in fertility promotion. Healthcare, 7(4), 147. https://doi.org/10.3390/healthcare7040147
Thaler, R. H., & Sunstein, C. R. (2008). Nudge: Improving decisions about health, wealth, and happiness. Yale University Press.
Tsarkov, V. S., Enikeev, V. A., & Samsonovich, A. V. (2021). Toward a socially acceptable model of emotional artificial intelligence. Procedia Computer Science, 190, 771–788. https://doi.org/10.1016/j.procs.2021.07.059
Vargo, S. L., & Lusch, R. F. (2008). Service-dominant logic: Continuing the evolution. Journal of the Academy of Marketing Science, 36(1), 1–10. https://doi.org/10.1007/s11747-007-0069-6
Vargo, S. L., Koskela-Huotari, K., & Vink, J. (2020). Service-dominant logic: Foundations and applications. In The Routledge handbook of service research insights and ideas (pp. 3–23). Routledge.
Wittmann, M., Cash, P., Mariani, M., Maier, A., & Hansen, J. (2021). Sustaining behavior change through immersive technologies: Trends, perspectives, and approaches. Proceedings of the Design Society, 1, Article 550. https://doi.org/10.1017/pds.2021.550
 

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار