همگرایی ذهن و ماشین در عصر هوش مصنوعی: مروری تحلیلی ـ انتقادی بر فناوری‌های عصبی ـ رایانه‌ای، چالش‌های فلسفی و چشم‌اندازهای آینده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه مهندسی برق، دانشگاه گیلان،رشت ،گیلان، ایران

10.22091/jmt.2026.17451.1017

چکیده

همگرایی هوش مصنوعی، علوم اعصاب و مهندسی سامانه‌های عصبی ـ رایانه‌ای، یکی از مهم‌ترین و تحول‌آفرین‌ترین پدیده‌های علمی و فناورانه در سده بیست‌ویکم به شمار می‌رود. این همگرایی، ضمن گسترش قابلیت‌های تعامل میان مغز انسان و سامانه‌های هوشمند، پرسش‌های بنیادینی را در حوزه‌های فلسفه ذهن، آگاهی، اخلاق و آینده فناوری مطرح ساخته است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی ـ انتقادی، به بررسی و تحلیل ادبیات علمی معاصر در بازه زمانی ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶، در چهار حوزه اصلی شامل فناوری‌های عصبی ـ رایانه‌ای، فلسفه ذهن و مسئله آگاهی مصنوعی، اخلاق فناوری‌های عصبی و آینده‌پژوهی سامانه‌های مغز ـ رایانه می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که پیشرفت‌های چشمگیر در رمزگشایی سیگنال‌های عصبی با بهره‌گیری از الگوریتم‌های یادگیری عمیق، توسعه محاسبات نورومورفیک و طراحی سامانه‌های تطبیقی حلقه‌بسته، قابلیت‌های این فناوری‌ها را به‌طور فزاینده‌ای گسترش داده و مرزهای تعامل میان ذهن و ماشین را دستخوش تحول کرده است. بااین‌حال، این پیشرفت‌ها چالش‌های بنیادینی را در زمینه‌هایی همچون حریم خصوصی عصبی، عاملیت انسانی، عدالت شناختی و هویت شخصی به وجود آورده‌اند. افزون بر این، شکاف میان رمزگشایی کارکردی فعالیت‌های عصبی و تبیین تجربه ذهنی و پدیداری آگاهی، همچنان به‌عنوان یکی از مسائل اساسی و حل‌نشده در فلسفه ذهن و مطالعات مربوط به آگاهی مصنوعی مطرح است. در نهایت، پژوهش حاضر با ارائه چارچوبی مفهومی برای جهت‌دهی به تحقیقات آینده، بر ضرورت طراحی و توسعه اخلاق‌محور سامانه‌های عصبی ـ رایانه‌ای و بازاندیشی در مفاهیم بنیادینی همچون عاملیت، حریم خصوصی و کرامت انسانی در عصر همگرایی شناختی تأکید می‌کند.

کلیدواژه‌ها

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار