کاربرد فناوری‌های نوین علوم اعصاب در محاکم کیفری با تأکید بر جایگاه آن‌ها در مقام ادله اثبات دعوا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه حقوق، دانشگاه علوم پزشکی هوشمند، تهران، ایران.

2 دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد، اصفهان، ایران.

3 گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

4 گروه حقوق، دانشگاه آزاد واحد پردیس، تهران، ایران،

10.22091/jmt.2026.17422.1016

چکیده

پیشرفت‌های چشمگیر در علوم اعصاب، توانمندی پزشکان را در تشخیص و مدیریت اختلالات عصبی و روانی ارتقا بخشیده است. در دو دهه اخیر، کاربرد یافته‌های علوم اعصاب در دادرسی‌های کیفری کشورهای پیشرفته به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته؛ پدیده‌ای که پرسش‌های متعددی را در جوامع حقوقی و علمی درباره تأثیر این فناوری‌ها بر تصمیم‌گیرندگان قضایی برانگیخته است. نقش علوم اعصاب در تعیین مسئولیت کیفری، از موضوعات بحث‌برانگیز سال‌های اخیر بوده است. پژوهش حاضر با روش اسنادی و از طریق تحلیل مطالعات انجام‌شده در دو سال اخیر، به بررسی این موضوع می‌پردازد.
در حالی که برخی استدلال می‌کنند علوم اعصاب در دادگاه‌های کیفری فاقد ارتباط موضوعی است، برخی دیگر بر توانایی این علم در اثبات عدم کنترل رفتاری مجرمان تأکید دارند. با این حال، حقیقت احتمالاً در میانه‌ی این دو دیدگاه نهفته است؛ چراکه انواع خاصی از شواهد عصبی می‌توانند در محاکمات کیفری کارآمد و مرتبط باشند. این مقاله با تشریح پیشرفت‌های اخیر در حوزه‌ی تصویربرداری عصبی عملکردی (fMRI) و الگوریتم‌های «یادگیری عمیق» در هوش مصنوعی، به بررسی چالش‌های حقوقی، اخلاقی، مزایا و معایب بالقوه آن‌ها می‌پردازد. هدف نهایی این نوشتار، واکاوی کاربرد شواهد علوم اعصاب در نظام حقوقی کیفری و تحلیل تحقیقات موجود پیرامون اثرگذاری این شواهد بر تصمیم‌گیری‌های قضایی در پرونده‌های جنایی است؛ امری که با توجه به نگرانی‌های حقوقی و علمی در خصوص احتمال بروز سوگیری، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر دارد.

کلیدواژه‌ها

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار